CentOS là gì? Phân biệt CentOS Linux và CentOS Stream

CentOS là dự án hệ điều hành Linux mã nguồn mở miễn phí thuộc hệ sinh thái Red Hat Enterprise Linux (RHEL), từng là lựa chọn quen thuộc cho máy chủ doanh nghiệp. Bài viết của Viettel IDC giải thích hai dòng này khác nhau thế nào, phiên bản nào còn được hỗ trợ và nên xử lý ra sao với máy chủ vẫn chạy CentOS cũ.

CentOS là gì?

CentOS là viết tắt của Community ENTerprise Operating System. Phiên bản đầu tiên ra mắt năm 2004, được xây dựng từ mã nguồn công khai của RHEL sau khi loại bỏ nhãn hiệu và tài nguyên thương hiệu của Red Hat. Nhờ đó, người dùng có một hệ điều hành hoạt động tương đương RHEL mà không phải trả phí thuê bao, đổi lại không có hỗ trợ thương mại từ Red Hat.

Mô hình này giúp CentOS trở nên phổ biến trên máy chủ web, máy chủ ứng dụng và môi trường học quản trị Linux. Tháng 1/2014, Red Hat và dự án CentOS chính thức hợp tác, một số thành viên chủ chốt của CentOS trở thành nhân sự Red Hat. Tháng 12/2020, dự án thông báo chuyển trọng tâm từ CentOS Linux sang CentOS Stream.

Vì vậy, khi nói “CentOS” cần phân biệt rõ hai dòng sản phẩm:

- CentOS Linux: bản xây dựng lại (rebuild) từ RHEL, gồm các phiên bản quen thuộc như CentOS 6, 7, 8. Dòng này đã dừng hoàn toàn.

- CentOS Stream: bản phân phối liên tục nằm phía trước RHEL, là dòng duy nhất dự án còn phát triển.

CentOS Linux và CentOS Stream khác nhau thế nào?

Khác biệt cốt lõi nằm ở vị trí so với RHEL. CentOS Linux đi sau RHEL: Red Hat phát hành một bản RHEL trước, sau đó dự án CentOS lấy mã nguồn để xây dựng lại. CentOS Stream đi trước RHEL: các thay đổi được đưa vào Stream trước, rồi mới xuất hiện trong bản RHEL tiếp theo.

Theo ghi chú phát hành CentOS Stream 10, Stream do chính các kỹ sư RHEL xây dựng và là nhánh phiên bản lớn mà từ đó các bản RHEL phụ được tạo ra. 

Điều này không có nghĩa CentOS Stream là bản thử nghiệm tùy tiện: Stream là nền để tạo ra các bản RHEL, chỉ khác ở chỗ hệ thống nhận thay đổi sớm hơn. Doanh nghiệp từng chọn CentOS Linux vì cần một bản “giống hệt RHEL” nên đánh giá lại trước khi coi Stream là phương án thay thế trực tiếp.

Các phiên bản CentOS và vòng đời hỗ trợ

Tính đến tháng 11/2026, chỉ CentOS Stream 9 và CentOS Stream 10 còn được duy trì. Mọi phiên bản CentOS Linux đều đã kết thúc vòng đời, bản cài đặt cũ chỉ còn lưu trên CentOS Vault để tham khảo.

Ưu điểm và hạn chế của CentOS Stream

Vì CentOS Linux không còn được hỗ trợ, phần này đánh giá CentOS Stream, dòng mà người dùng thực sự có thể triển khai hiện nay.

Ưu điểm:

- Miễn phí và mã nguồn mở: không mất phí bản quyền, có thể sử dụng, nghiên cứu và tùy biến.

- Thấy trước thay đổi của RHEL: phù hợp để kiểm thử ứng dụng trước khi bản RHEL tiếp theo phát hành.

- Gần với tài liệu RHEL: dùng RPM và DNF như RHEL; phần lớn tài liệu RHEL 10 cũng áp dụng được cho Stream 10.

- Nhiều định dạng triển khai chính thức: ngoài bộ cài ISO, dự án cung cấp cloud image, container image và Vagrant box cho các kiến trúc được hỗ trợ.

Hạn chế:

- Vòng đời ngắn hơn: mỗi phiên bản lớn được duy trì khoảng 5 năm, nên cần kế hoạch nâng cấp định kỳ.

- Cập nhật liên tục: gói phần mềm có thể thay đổi giữa các lần cập nhật, cần thử trên môi trường kiểm thử trước khi áp dụng cho hệ thống quan trọng.

- Không thay thế chứng nhận của RHEL: phần mềm thương mại chỉ chứng nhận trên một bản RHEL cụ thể có thể không được nhà cung cấp hỗ trợ trên Stream.

- Hỗ trợ dựa vào cộng đồng: người dùng tự xử lý sự cố qua tài liệu, diễn đàn và kênh của dự án, không có hợp đồng hỗ trợ.

- Yêu cầu phần cứng mới hơn ở Stream 10: CPU x86 đời cũ không có AVX2 phải ở lại Stream 9 hoặc chọn bản phân phối khác.

Khi nào nên chọn CentOS Stream?

CentOS Stream phù hợp khi nhóm kỹ thuật muốn làm việc sát với hệ sinh thái RHEL và chấp nhận mô hình cập nhật liên tục. Các trường hợp điển hình gồm:

- Phát triển và kiểm thử ứng dụng sẽ chạy trên RHEL, kể cả trong pipeline CI/CD.

- Học quản trị Linux họ RHEL: DNF, systemd, SELinux, firewalld.

- Tham gia đóng góp cho RHEL hoặc các nhóm chuyên môn (SIG) của CentOS.

- Chạy dịch vụ thực tế khi đội vận hành đủ năng lực kiểm thử bản cập nhật và có kế hoạch nâng cấp theo vòng đời 5 năm.

Nếu cần một hệ điều hành ổn định trong thời gian dài, ít thay đổi giữa các bản cập nhật hoặc cần hỗ trợ thương mại, doanh nghiệp nên so sánh thêm các lựa chọn khác:

Nếu đang cân nhắc chuyển sang Ubuntu, có thể xem thêm bài Ubuntu là gì để nắm khác biệt về quản lý gói và cách vận hành.

Máy chủ đang chạy CentOS Linux 7 hoặc 8 nên xử lý thế nào?

Máy chủ CentOS Linux 7 hoặc 8 vẫn khởi động và chạy được, nhưng không còn nhận bản vá bảo mật từ dự án. Các lỗ hổng phát hiện sau ngày kết thúc vòng đời sẽ không được dự án vá, và gói phần mềm của các bản cũ chỉ còn trên CentOS Vault. Rủi ro tăng dần theo thời gian, nhất là với máy chủ công khai ra Internet.

Có ba hướng xử lý phổ biến:

- Cài mới hệ điều hành còn hỗ trợ rồi chuyển ứng dụng và dữ liệu: an toàn và dễ kiểm soát nhất, phù hợp khi có thể dựng máy chủ mới song song.

- Nâng cấp tại chỗ bằng ELevate: công cụ của dự án AlmaLinux hỗ trợ chuyển CentOS 7 sang bản 8.x của AlmaLinux, Rocky Linux hoặc Oracle Linux. Với AlmaLinux và Rocky Linux, có thể dùng tiếp ELevate để nâng từ 8.x lên 9.x rồi 10.x; mỗi lần chỉ lên một phiên bản lớn.

- Chuyển đổi sang RHEL bằng Convert2RHEL: công cụ của Red Hat hỗ trợ chuyển CentOS Linux 7.9 sang RHEL 7.9 và CentOS Linux 8.5 sang RHEL 8.5. Nếu ở lại RHEL 7 sau khi chuyển đổi, cần gói hỗ trợ mở rộng ELS.

Dù chọn hướng nào, cần chuẩn bị trước:

1. Liệt kê ứng dụng, dịch vụ, cấu hình và kho phần mềm bên thứ ba đang dùng.

2. Sao lưu toàn bộ dữ liệu và cấu hình; với máy ảo, tạo snapshot để có thể quay lại.

3. Thử quy trình trên bản sao của máy chủ trước khi làm trên hệ thống thật.

4. Kiểm tra phiên bản PHP, Python, cơ sở dữ liệu trên hệ điều hành đích, vì nâng phiên bản lớn có thể làm ứng dụng cũ không tương thích.

5. Sau khi chuyển, kiểm tra dịch vụ khởi động đúng, log không có lỗi và ứng dụng hoạt động như trước.

Cách tải và cài đặt CentOS Stream 10

Với cài đặt mới, nên chọn CentOS Stream 10 vì Stream 9 sẽ kết thúc vòng đời ngày 31/5/2027. Hướng dẫn dưới đây áp dụng cho máy tính hoặc máy ảo dùng bộ xử lý Intel/AMD 64 bit (x86_64). Nếu cài lên ổ đĩa đã có dữ liệu, hãy sao lưu trước.

Bước 1: Kiểm tra CPU có hỗ trợ x86-64-v3. Trên một hệ thống Linux đang chạy, lệnh ld.so --help liệt kê các mức vi kiến trúc mà CPU hỗ trợ; cần thấy dòng x86-64-v3 được đánh dấu supported. Với máy ảo, kiểu CPU ảo phải cung cấp tập lệnh AVX2 cho máy khách.

Bước 2: Tải bộ cài. Truy cập trang tải CentOS, chọn tab 10, cột ISOs ở dòng x86_64 để tải bản DVD ISO. Sau khi tải, đối chiếu mã SHA-256 của tệp với giá trị CHECKSUM trên mirror để chắc chắn tệp không bị lỗi.

Bước 3: Tạo phương tiện cài đặt. Với máy ảo, gắn tệp ISO vào ổ đĩa quang ảo. Với máy vật lý, ghi ISO ra USB khởi động rồi chọn khởi động từ USB đó.

Bước 4: Khởi động trình cài đặt. Chọn Test this media & install CentOS Stream 10 để kiểm tra bộ cài trước khi cài, sau đó chọn ngôn ngữ và nhấn Continue.

Bước 5: Thiết lập trong màn hình Installation Summary.

- Installation Destination: chọn ổ đĩa đích. Với ổ trống, có thể dùng phân vùng tự động; với ổ đã có dữ liệu, kiểm tra kỹ các thay đổi trước khi xác nhận.

- Software Selection: chọn Minimal Install nếu chỉ cần dòng lệnh, hoặc Server with GUI nếu cần giao diện đồ họa.

- Network & Host Name: bật kết nối mạng và đặt tên máy.

- Time & Date: chọn múi giờ phù hợp.

- User Creation: tạo tài khoản, đặt mật khẩu mạnh và bật tùy chọn cấp quyền quản trị để tài khoản dùng được sudo.

Bước 6: Cài đặt và khởi động lại. Nhấn Begin Installation, chờ hoàn tất rồi chọn Reboot System. Tháo USB hoặc ngắt ISO khỏi máy ảo, sau đó đăng nhập bằng tài khoản vừa tạo.

Bước 7: Kiểm tra và cập nhật sau khi cài. Chạy cat /etc/os-release để xác nhận phiên bản, sudo dnf upgrade để cài các bản cập nhật hiện có. Nếu bản cập nhật có nhân Linux mới, khởi động lại máy và dùng uname -r để kiểm tra nhân đang chạy.

Nếu muốn dùng CentOS Stream trên hạ tầng đám mây, có thể dùng GenericCloud image chính thức tại cloud.centos.org thay vì cài từ ISO.

Một số lệnh cơ bản trên CentOS Stream

Các lệnh dưới đây chạy trong Terminal trên CentOS Stream 9 và 10. Thay ten_goi và ten_dich_vu bằng tên thực tế trên hệ thống.

Lưu ý, dnf upgrade chỉ cập nhật gói trong phiên bản hiện tại, không nâng CentOS Stream 9 lên CentOS Stream 10.

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

1. CentOS còn miễn phí không?

Có. CentOS Stream vẫn là phần mềm mã nguồn mở miễn phí, tải trực tiếp từ trang chính thức của dự án. Điểm thay đổi là dòng CentOS Linux miễn phí xây dựng lại từ RHEL đã ngừng, không phải chuyện thu phí.

2. CentOS 9 có phải là CentOS Linux 9 không?

Không. Không có phiên bản CentOS Linux 9; CentOS Linux 8 là phiên bản cuối cùng của dòng này. Khi nói “CentOS 9” hoặc “CentOS 10”, người dùng thường muốn nói đến CentOS Stream 9 hoặc CentOS Stream 10.

3. CentOS Stream có phải bản beta của RHEL không?

Không hẳn. Stream là nhánh mà từ đó các bản RHEL được tạo ra, chỉ nhận thay đổi sớm hơn RHEL. Tuy vậy, Stream không có hợp đồng hỗ trợ và chứng nhận phần cứng, phần mềm như RHEL.

4. Có nên dùng CentOS Stream cho môi trường production không?

Có thể, nếu ứng dụng không yêu cầu chứng nhận trên một bản RHEL cụ thể và đội vận hành chủ động kiểm thử bản cập nhật. Với hệ thống cần ổn định lâu dài hoặc cần hỗ trợ chính hãng, RHEL hoặc các bản tương thích RHEL thường phù hợp hơn.

Kết luận

CentOS ngày nay đồng nghĩa với CentOS Stream: một bản phân phối miễn phí đi trước RHEL, phù hợp cho phát triển, kiểm thử và những nhóm muốn theo sát hệ sinh thái RHEL. CentOS Linux, phiên bản nhiều doanh nghiệp từng dùng làm máy chủ, đã kết thúc vòng đời. Với hệ thống mới, hãy chọn hệ điều hành dựa trên vòng đời hỗ trợ, yêu cầu tương thích và năng lực vận hành; với máy chủ còn chạy CentOS Linux, nên ưu tiên lên kế hoạch chuyển đổi sớm.

Để tìm hiểu thêm về các sản phẩm, dịch vụ tại Viettel IDC, vui lòng liên hệ:

- Hotline: 1800.8088 (miễn phí cước gọi)

- Fanpage: https://www.facebook.com/viettelidc

- Website: https://viettelidc.com.vn