Git là gì? Khái niệm cốt lõi và lệnh cơ bản cần biết

Khi làm việc nhóm trên cùng một mã nguồn, việc quản lý ai đã sửa gì, sửa lúc nào, và làm sao gộp các thay đổi lại với nhau là bài toán không thể xử lý thủ công. Git ra đời để giải quyết đúng bài toán này, và hiện là công cụ được dùng phổ biến nhất cho việc quản lý phiên bản mã nguồn. Cùng Viettel IDC tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Git là gì?

Git là một hệ thống quản lý phiên bản phân tán dùng để theo dõi và lưu lại lịch sử thay đổi của mã nguồn trong quá trình phát triển phần mềm. Git được Linus Torvalds tạo ra vào năm 2005, ban đầu nhằm phục vụ việc quản lý mã nguồn của nhân Linux. Đây là phần mềm mã nguồn mở, được phân phối theo giấy phép GPL và được sử dụng rộng rãi trong phát triển phần mềm.

Điểm khác biệt cốt lõi của Git so với các hệ thống quản lý phiên bản kiểu cũ nằm ở tính phân tán. Mỗi máy tính sử dụng Git đều lưu một bản sao đầy đủ của repository, bao gồm cả lịch sử thay đổi. Bản sao này được gọi là local repository. Lập trình viên có thể xem lại lịch sử, tạo commit hay chuyển nhánh ngay trên máy của mình, không cần kết nối liên tục đến máy chủ trung tâm.

Các khái niệm cốt lõi trong Git

Repository

Repository thường gọi tắt là repo, là nơi lưu trữ toàn bộ mã nguồn cùng lịch sử thay đổi của một dự án. Repository có thể tồn tại trên máy cá nhân (local repository) hoặc trên máy chủ dùng chung (remote repository).

Commit

Commit là một lần ghi lại thay đổi vào lịch sử của repository. Mỗi commit lưu nội dung thay đổi, thời gian thực hiện, tác giả và một mã định danh riêng. Nhờ các commit, lập trình viên có thể xem lại chính xác mã nguồn đã thay đổi ra sao qua từng thời điểm, và quay lại một phiên bản cũ khi cần.

Branch

Branch là một nhánh phát triển tách biệt trong repository. Nhánh chính, thường đặt tên main hoặc master, giữ phiên bản mã nguồn đang hoạt động ổn định. Khi cần phát triển một tính năng mới, lập trình viên thường tạo một nhánh riêng để làm việc mà không ảnh hưởng đến nhánh chính.

Merge

Merge là thao tác gộp thay đổi từ một nhánh vào nhánh khác. Sau khi hoàn tất một tính năng trên nhánh riêng, lập trình viên dùng merge để đưa các thay đổi đó trở lại nhánh chính.

Clone

Clone là thao tác sao chép toàn bộ một repository, bao gồm cả lịch sử thay đổi, từ máy chủ về máy tính cá nhân. Sau khi clone, lập trình viên có ngay một bản local repository đầy đủ để bắt đầu làm việc.

Một quy trình làm việc cơ bản với Git

Với một repository có sẵn, lập trình viên có thể clone mã nguồn về máy rồi bắt đầu chỉnh sửa. Sau khi hoàn tất, các thay đổi cần thiết được đưa vào staging area bằng lệnh git add trước khi tạo commit. Staging area cho phép chọn những thay đổi sẽ được ghi vào commit tiếp theo. Cuối cùng, git push đưa các commit từ local repository lên remote repository để chia sẻ với những người khác trong nhóm.

Ví dụ, một chuỗi lệnh Git cơ bản cho quy trình trên có thể trông như sau:

bash

git clone https://example.com/du-an.git

cd du-an

git add ten-file-da-sua.txt

git commit -m "Sửa lỗi hiển thị trang chủ"

git push

Đoạn lệnh trên lần lượt sao chép repository về máy, đưa file đã sửa vào staging area, tạo một commit kèm mô tả ngắn gọn, rồi đẩy commit đó lên remote repository.

Cài đặt Git

Git chạy được trên Windows, macOS và Linux. Trên Windows, có thể tải bộ cài từ trang chủ Git và làm theo hướng dẫn cài đặt. Trên macOS, Git thường đã có sẵn khi cài Xcode Command Line Tools, hoặc có thể cài qua trình quản lý gói Homebrew. Trên các bản phân phối Linux, Git thường được cài trực tiếp qua trình quản lý gói của hệ điều hành, ví dụ dùng lệnh cài đặt qua apt trên Ubuntu.

Sau khi cài đặt, có thể kiểm tra Git đã sẵn sàng chưa bằng cách mở terminal hoặc command line, sau đó gõ lệnh kiểm tra phiên bản. Nếu Git hiển thị đúng số phiên bản, quá trình cài đặt đã hoàn tất.

Git khác gì với GitHub?

Người mới thường nhầm Git với GitHub vì hai công cụ này thường được sử dụng cùng nhau. Git là một công cụ phần mềm, chạy trên máy tính cá nhân, dùng để quản lý phiên bản mã nguồn. GitHub là một nền tảng trực tuyến, cho phép lưu trữ remote repository và cung cấp thêm các tính năng cộng tác như quản lý issue, pull request, hay review code.

Nói cách khác, Git có thể hoạt động độc lập, không cần đến GitHub. Ngược lại, GitHub được xây dựng dựa trên nền Git, và cần Git để hoạt động đúng chức năng quản lý phiên bản của mình. Ngoài GitHub, còn có các nền tảng tương tự như GitLab hay Bitbucket, cũng đều dựa trên Git.

Một số lệnh Git cơ bản

Đây là các lệnh nền tảng nhất. Git còn có nhiều lệnh và tùy chọn khác phục vụ các tình huống phức tạp hơn, như xử lý xung đột khi merge hoặc xem lại lịch sử chi tiết của từng file.

Vì sao Git được dùng phổ biến trong phát triển phần mềm?

Git cho phép nhiều lập trình viên cùng làm việc trên một mã nguồn mà không cần ghi đè lên công việc của nhau. Mỗi người có thể làm việc trên nhánh riêng, sau đó gộp lại vào nhánh chính khi hoàn tất.

Git cũng lưu lại toàn bộ lịch sử thay đổi của dự án. Khi một lỗi phát sinh sau một thay đổi nào đó, lập trình viên có thể tra lại chính xác commit nào đã gây ra lỗi, và khôi phục về phiên bản trước đó nếu cần.

Vì mỗi máy đều có bản sao đầy đủ lịch sử mã nguồn, Git vẫn hoạt động được ngay cả khi không có kết nối đến máy chủ trung tâm. Đây là một điểm khác biệt so với các hệ thống quản lý phiên bản tập trung như SVN. Với các hệ thống này, một số thao tác phụ thuộc vào kết nối tới máy chủ trung tâm. Với Git, phần lớn thao tác như xem lịch sử, tạo commit hay chuyển nhánh đều thực hiện ngay trên máy, chỉ khi cần đồng bộ với người khác mới cần đến kết nối mạng.

Câu hỏi thường gặp (FAQs) về Git

Git có miễn phí không? Có. Git là phần mềm mã nguồn mở, phân phối theo giấy phép GPL, có thể tải và sử dụng miễn phí.

Có cần cài đặt Git riêng khi đã dùng GitHub Desktop không? Không nhất thiết phải cài Git riêng theo cách thủ công, vì các ứng dụng như GitHub Desktop thường đã tích hợp sẵn Git bên trong. Tuy nhiên, nhiều lập trình viên vẫn cài thêm Git dòng lệnh để có đầy đủ các lệnh và tùy chọn khi cần.

Git chỉ dùng cho lập trình viên phải không? Không hẳn. Git chủ yếu được dùng để quản lý mã nguồn phần mềm, nhưng về nguyên lý, nó có thể dùng để theo dõi thay đổi của bất kỳ loại tệp văn bản nào, kể cả tài liệu hay cấu hình hệ thống. Trong thực tế, phần lớn người dùng Git vẫn là lập trình viên và các vai trò liên quan trực tiếp đến phát triển phần mềm.

Kết luận

Git là công cụ nền tảng giúp lập trình viên quản lý phiên bản mã nguồn, theo dõi lịch sử thay đổi và làm việc nhóm hiệu quả trên cùng một dự án. Với người mới, việc hiểu repository, commit, branch, merge và sự khác biệt giữa Git với GitHub sẽ giúp quá trình làm quen với Git dễ dàng hơn.